تاریخ: ۲۱:۱۸ :: ۱۳۹۷/۰۸/۱۷
روایت سیدمحمدباقر صدر در مورد دوره امامت امام رضا(ع)

به گزارش راهنمای سفر من به نقل از ایکنا؛ شهید آیت الله سیدمحمدباقر صدر در سخنانی که در کتاب «امامان اهل بیت» منتشر شده، به امام رضا(ع) پرداخته و دوران او را گذرگاهی تاریخی در زندگی امامان محسوب هست. یعنی امام رضا(ع) سرآغاز فاز سوم از مراحلی هست که تاریخ زندگی امامان طبق آن بخش […]

به گزارش راهنمای سفر من به نقل از ایکنا؛ شهید آیت الله سیدمحمدباقر صدر در سخنانی که در کتاب «امامان اهل بیت» منتشر شده، به امام رضا(ع) پرداخته و دوران او را گذرگاهی تاریخی در زندگی امامان محسوب هست. یعنی امام رضا(ع) سرآغاز فاز سوم از مراحلی هست که تاریخ زندگی امامان طبق آن بخش بندی شده هست.

شهید صدر سه فاز زندگی امامان را به ترتیب زیر عنوان نموده هست: مرحله مصون سازی اسلام در مقابل کژروی، فاز عرضه چهارچوب تقصیلی مخصوص شیعیان و فاز آماده‌سازی برای به دست گرفتن زمام حکومت.

او پس از آن دوره امام رضا(ع) را در فاز سوم جای داده و در این باره به تفصیل توصیف می‌دهد.

گستردگی مردمی مکتب امام علی(ع) و شروع انقلاب ها به اسم وی

در دوره امام هشتم حضرت رضا(ع) چندین انقلاب به رهبری کسانی از خاندان امام علی(ع) و شاگردان مکتب وی در جریان بوده هست. به هر کجا می رفتی، رهبری را می دیدی که به اسم امام علی(ع) حکومت می کرد و با خود شعارهای امام علی(ع) را داشت.

او از مدینه به کوفه رفت و در کوفه اعلان حکومت کرد و شعار زمینه سازی را سر داد که همه انقلابیون خاندان محمد(ص) سر می دادند؛ یعنی: «البیعة للرضا بر علیه السلام من آل محمد صلی الله بر علیه و آله » بیعت با برگزیده از خاندان محمد( ص).

بیعت با یک نفر به عنوان بیعت با خود او، از آن پس بیعت به معنای کلی مبدل گردد؛ یعنی از وقتی زید بن علی انقلاب کرد و انقلابیونی از خاندان وی و از خاندان امام حسن(ع) راه او را پی گرفتند.

پس از آن به کوفه رفت و در آنجا شعارهای خود و بیعت با برگزیده از آل محمد(ص) را بر این اساس اعلام نمود که حکم از برای کتاب خدا و سنت رسول خدا و سیره امام علی(ع) هست.

هدفم این هست که برای رشد پشتوانه و پایگاهی که مکتب امام علی(ع) در اختیار داشت، گواه بیاورم. این کوفه همان کوفه ای هست که به حسین(ع) خیانت کرد، همان کوفه ای هست که زید را با شماری از یارانش واگذاشت. همین کوفه ۱۵۰ سال پس از شهادت امام حسین(ع) و کمتر از ۱۰۰ سال پس از واقعه زید، ایستاد تا از کسی دیگری که در خط امام حسین(ع) و خط زید حرکت کرد دفاع کند؛ چهار سال ایستاد و دفاع نمود. این معیت دلیلی هست بر رشد پایگاه مردمی.

گستردگی جایگاه مردمی شخص امام رضا(ع)

وقتی فضل بن سهل فرستادگان خود را سوی کوفه راهی کرد تا برای ولیعهدی علی بن موسی، امام رضا(ع) بیعت دریافت کنند، کوفه امتناع کرد و گفتند: ما با علی بن موسی برای ولیعهدی بیعت نمی کنیم، ما با وی برای خلافت بیعت می کنیم، وگرنه برای ولیعهدی بیعت نخواهیم کرد.

این نهایت شور و حرارت در خط مکتب امام علی(ع) بوده هست. آنان نمی قبول نموده اند که با امام رضا(ع) برای ولیعهدی بیعت کنند، لکن می خواسته اند با وی به عنوان خلیفه بیعت کنند.

نمونه های دیگری نیز از رشد این پایگاه‌های مردمی در دست هست

به طور مثال آنجا که می بینیم مأمون در دشواری‌هایی که دولت او را تهدید می‌کند، به امام رضا(ع) پناه می آورد. مأمون از در پشتی خارج گردید و به خانه امام – که در همسایگی وی بود- رفت و به وی پناه برد. آن گاه امام بیرون آمد و انبوه مردم را به یک دستور پراکنده کرد.

این یعنی در همان سرزمینی که مأمون در آن حکومت می کرد و در حقیقت در همان شهری که حکومت را به مأمون داده بود و با نیرو و سپاه او را یاری می کرد، در همان سرزمین، پشتوانه مردمی و اجتماعی امام به چنین حدی دست یافته بود؛ بگذریم از پشتوانه علمی و فکری وی و پیشوایی علمی و فکری وی که خود نمونه‌های زیادی از آن سراغ دارید.

همه اینها ثابت می‌کند که پایگاه مردمی مکتب امام(ع) – از سویه علمی و اجتماعی- به چه درجه بالایی از فراز و رشد دست یافته بوده هست.

امام رضا(ع) و بنیانگذاری سیاست رابطه با پایگاه‌های مردمی

در این فاز امام رضا(ع) زمام امامت و مسیولیت را به دست گرفت. چنین می‌نماید که وقتی امام رضا(ع) زمام مسیولیت و امامت را در چنین مرحله‌ای به دست گرفت، به فعالیتی پرداخت که برای شیعیان عادی نبود؛ به همین دلیل از سوی شیعه یا اعتراض‌هایی مواجه گردید:

الف – جمعی از شیعیان خدمت وی رسیدند و عرضی کردند: چه می‌کنید؟ مخالفت خود را معلوم کرده‌اید، از تیغ هارون الرشید خون می‌چکد مگر از اونمی‌ترسید؟

چنین می‌نماید که وقتی امام رضا(ع) زمام مسیولیت و امامت را در چنین مرحله‌ای به دست گرفت، به فعالیتی پرداخت که برای شیعیان عادی نبود؛ به همین دلیل از سوی شیعه یا اعتراض‌هایی مواجه گردید:ب – یاران دیگری نیز نزد وی آمدند و عرضی کردند: «شما با کارهایی که می‌کنید خود را به هلاکت می‌اندازید.»

این مطلبو از دست ندید!  نمایی از طبیعت روستای تکه در فصل برگ ریزان + فیلم

»

د- بعضی اشخاص نزد وی آمدند و عرضی کردند: «از تقیه رو گردانده‌اید؟ تقیه آیین جعفر بن محمد صادق(ع) است»

  اما آنان به خودی خود گویای آن نیستند که امام رضا(ع) چه می‌کرده که آنان را چنین برمی‌انگیخته هست.

رابطه امام رضا با پایگاه‌های مردمی در بصره

روایات دیگری بیان می کنند: امام رضا(ع) وقتی پس از درگذشت پدر ارجمند خود زمام مسیولیت را به دست گرفت، به گردشی در جهان اسلام پرداخت. وی از مدینه به بصره آمد و با پایگاه‌های مردمی خود در بصره گرد آمد. قبل از آن کسی را با این پیام به بصره فرستاد که: در انتظار باشید؛ ظرف سه روز آینده امام رضا(ع) خواهد آمد. پس از آن امام پس از سه روز به بصره آمد، در حالی که شیعیان کاملاً آماده بودند تا از وی استقبال کنند و گرد وی جمع آیند و مقدم وی را گرامی بدارند. وی با آنان گرد آمد و حجت امامت خود را بر آنان عرضه داشت. وی در بصره چندین نشست با آنان برگزار نمود و آنان را مبهوت کرد و بر فضا چیره شدو

رابطه امام رضا(ع) با پایگاه‌های مردمی در کوفه

وی در بصره چندین نشست با آنان برگزار نمود و آنان را مبهوت کرد و بر فضا چیره شدوپس از آن امام کسی دیگری را به کوفه فرستاد و فرمود: اهل کوفه را مطلع سازید که همین روزها به کوفه خواهم آمد. بعد به کوفه سفر کرد و در آنجا نیز مستقیماً حجت امامت خود پس از پدر ارجمندش را عرضه داشت و پس از آن به گفت‌وگوهایی پردامنه و سوال و پاسخ‌هایی گوناگون و متفاوت نشست. به همین علت امام رضا(ع) برای این جریان ارزش بسیار زیادی قائل بود

امام رضا(ع) پیچی تاریخی در زندگی امامان 

به همین علت امام رضا(ع) برای این جریان ارزش بسیار زیادی قائل بودپدران امام رضا(ع) به چنین فعالیت معلوم و مورد توجهی نمی‌پرداختند. پدران امام رضا(ع) خود به سفر نمی‌رفتند تا با پایگاه‌های مردمی‌شان رابطه مستقیم ایجاد کنند و به صورت مستقیم امامت خود را نزد آنان استوار کنند. آنان به این شکل وسیع اقدام به برقرار کردن رابطه با پایگاه‌های مردمی خود نمی‌کردند. این در حقیقت از نمودهای طبیعت این فاز بوده هست. طبیعت این فاز و طبیعت گستردگی این پایگاه‌ها و افزایش نفوذ روحی و فکری و اجتماعی امام در جان مسلمین فعالیتی این گونه را از سوی امام رضا(ع) اقتضا می‌کرده هست. اما از آنجا که یاران امام موسی بن جعفر(ع) نتوانستند پیوند این تحول شکلی در مشی امام رضا(ع) نسبت به مشی پدرانش- را با کنشی عینی فاز فهم کنند، از این سویه به وی اعتراضی می کردند

گسترش پایگاه‌های مردمی؛ زمینه ساز حکومت معمول، نه مطلوب

 اما از آنجا که یاران امام موسی بن جعفر(ع) نتوانستند پیوند این تحول شکلی در مشی امام رضا(ع) نسبت به مشی پدرانش- را با کنشی عینی فاز فهم کنند، از این سویه به وی اعتراضی می کردندبنابراین امام رضا(ع) از همان شروع به دست گرفتن زمام مسیولیت، نظر به افزایش پایگاه‌های مردمی، طبق ویژگی‌های این فاز عمل کرد. اما باید دانست رشد این پایگاه‌های مردمی حقیقتاً به این مفهوم نبوده که فاز عمل امام فاز به دست گرفتن زمام حکومت بوده هست. علی رغم این رشد فزاینده در پایگاه‌های مردمی، امام – و هر کسی که به شرایط عینی ژرف می‌نگریسته – می دانست که امام در سطح به دست گرفتن زمام حکومت نیست؛ زیرا حکومتی که امام می‌خواست به دست گیرد، با حکومتی که به پایگاه‌های مردمی این گونه احتیاج داشت، متمایز بود. یعنی پایگاه‌های مردمی موجود در جهان اسلام شرایط را آماده می‌ساخته اند تا امام زمام حکومت را هم تراز با حکومت هر رهبر دیگر به دست گیرد.

برای امام رضا(ع) امکان پذیر بود که حکومت را به شیوه منصور یا به شیوه ابوسرایا یا به شیوه امین و مأمون به دست گیرد. اما چنین پایگاه‌هایی برای حکومتی که امام رضا(ع) می‌خواست، بنیانی شایسته نبودند؛ زیرا این پایگاه‌ها با مکتب امام علی(ع) یک رابطه فکری کلی و ابهام آمیز و یک رابطه عاطفی و هیجانی قدرتمند داشتند.

رابطه این پایگاه‌ها با مکتب امام(ع) در چنین سطحی بوده هست. زمینه حکومت عباسیان را همین پایگاه‌ها و امثال آنان فراهم ساختند. اما این پایگاه‌ها با چنین وضعیتی نمی‌توانستند زمینه حکومت امام علی(ع) را که برنامه فرزندان وی بود، مهیا کنند.

به همین علت می‌بینیم انقلاب‌های دیگری که به دست مسلمین مخلص امام علی(ع) پا می گرفت، زیادی از وقت ها در درون پایگاه‌های مردمی خود دچار تناقض های داخلی می گردید و گاه گاه به کژروی‌هایی در می‌افتاد. این بدان خاطر بود که آن پایگاه‌ها از برنامه آگاه نبودند. هیجان، زیربنایی راستین برای اسلام نیست. لکن بنای راستین برای اسلام بر مبنای آگاهی گذاشته می گردد.

انتهای پیام