گروه: اخبار
تاریخ: ۱۲:۲۲ :: ۱۳۹۶/۱۰/۲۶

علی‌ اله‌بداشتی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، ، درپاسخ به این سوال که آیا حیات طیبه یک شکل بروز و ظهور دارد و یا به لحاظ فرهنگی و اجتماعی می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد، گفت: حیات طیبه حیاتی هست که از اجابت پیام رسول خدا(ص) برای انسان‌ها حاصل […]

علی‌ اله‌بداشتی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، ، درپاسخ به این سوال که آیا حیات طیبه یک شکل بروز و ظهور دارد و یا به لحاظ فرهنگی و اجتماعی می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد، گفت: حیات طیبه حیاتی هست که از اجابت پیام رسول خدا(ص) برای انسان‌ها حاصل می‌شود، خداوند می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ؛ اى کسانى که ایمان آورده اید، چون خدا و پیامبر شما را به چیزى فرا قرائت کردند که به شما حیات مى‌‏بخشد آنها را اجابت کنید و بدانید که خدا میان آدمى و دلش حایل مى‏‌گردد و هم در نزد او محشور خواهید شد» (انفال، ۲۴) رسول خدا (ص) آدم و بشریت را فرا می‌خواند که وی را احیا نماید.

اله‌بداشتی اضافه کرد: احیایی که رسول خدا(ص) می‌کند حیات طیبه را ایجاد می‌کند اما بحث فرهنگ‌ها که مورد اشاره شد مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ زیرا اسلام اصول بنیادی را اظهار می‌کند که اینجا ایمان و عمل صالح به عنوان دو رکن می باشند. ایمان که مشخص هست و در هر ملتی و قومی اصول ایمانی در مورد خدا، پیامبر و قیامت وجود دارد، اما عمل صالح نسبت به افراد، اجتماعات و موقعیت‌های متفاوت و متمایز می‌شود، البته اعمال صالح اصولی مثل نماز، زکات و … داریم که ارکان عمل صالح می باشند و برای هر قومی گریزناپذیرند.

قسمتی از عمل صالح به موقعیت‌های انسانی بستگی دارد

وی تأکید کرد: در مورد عمل صالح در بُعد اجتماعی و فرهنگی، با توجه به افراد، موقعیت، جغرافیا و فرهنگ‌های متفاوت محتمل هست متمایز بشود، به طور مثال جامعه‌ای که از نظر اقتصادی از توانمندی کافی بهره مند می باشند اما از نظر فرهنگی عقب مانده‌اند، خوب در این جامعه خوب ترین عمل صالح این هست که آدم کار فرهنگی کند، موسسه فرهنگی ایجاد کند، کتاب‌خوانی را بین جوانان ترویج کند که این‌ها در آن جامعه عمل صالح هست.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم با اظهار اینکه تشخیص عمل صالح احتیاج به یک بینش دارد، گفت: این بینش باید به آدم تشخیص بدهد که آدم در چه موقعیتی چه کاری باید انجام دهد، این موضوعات پس از عبادات مطرح هست، اما بحث‌های اجتماعی احتیاج به موقعیت‌شناسی و جوامع مختلفی دارد که آدم آن جا زندگی می‌کند و باید در آن عمل صالح را تشخیص بدهد. در این صورت هست که اگر با اخلاص فرد به تشخیص خود در راستای عمل صالح عمل کند، در این صورت این کار عمل صالح می باشد.

ارتباط رتبی عمل صالح و ایمان

وی در جواب به این سوال که بینشی که باید عمل صالح را تشخیص بدهد، چه طور شکل می‌گیرد و آیا هنگامی عمل صالح ایجاد نشده هست، بینش تشخیص‌دهنده آن می‌تواند شکل بگیرد و اینجا دوری صورت نمی‌گیرد؟ گفت: ما کلمه طیبه را داریم که مراد ایمان هست و این ایمان از فرد شروع می‌شود، بعد توسیع پیدا می‌کند و جامعه ایمانی می‌شود.

اله‌بداشتی دنبال کرد: جامعه ایمانی اقتضائات خاص خود را دارد. این جامعه هم هنگامی جامعه ایمانی می‌شود که هم ایمان توسیع پیدا نماید و هم عمل صالح ترویج پیدا نماید. عمل صالح از فرد شروع می‌شود، من باید در زندگی خودم عمل صالح را نهادینه کنم تا بعد بتوانم آن را در جامعه توسیع دهم. یعنی اگر کسانی که جمعی بشوند و به وسیله اعمال صالح در میان‌شان و توسط موسساتی که تشکیل می‌دهند در قالب خیریه و ان‌جی‌او ها، اندک اندک جامعه به سوی جامعه‌ای که در آن عمل صالح نهادینه شده هست پیش می‌برد و اینجا دوری پیش نمی‌آید.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم با اظهار اینکه ایمان و عمل ارتباط رتبی با هم دارند، گفت: اگر هر مرتبه‌ای از ایمان یک مرتبه از عمل را پی در پی داشته باشد و «وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ؛ و كار شايسته به آن رفعت مى ‏بخشد»(فاطر،۱۰) عمل صالح ایمان را افزایش می‌دهد و آدم به پله بعدی ایمان صعود می‌کند و متناسب با آن عمل متناسب را انجام می‌دهد و به پله بالاتر ایمان صعود می‌کند. خود معرفت هم به عمل صالح منتج می‌شود، کار فرهنگی خود عمل صالح هست. عمل اصطلاحا در اسلام مفهوم گسترده‌ای دارد و دربردارنده اعمال قلبی و جوارحی هست، یعنی اعمالی که نمود بیگانه دارد و این‌ها همه در حیطه عمل صالح می‌گنجد.

جایگاه عرفان و فلسفه در حیات طیبه

اله‌بداشتی در جواب به این سوال که ما روش‌های فلسفی، عرفانی و زاهدانه را در تمدن اسلامی داشته‌ایم که مبتنی بر دانش خاص نوع خاصی از عمل دینی را در پی داشته‌اند، آیا ما می‌توانیم از سبک‌های متفاوت زندگی در یک زمان مشخص اسم ببریم که حیات طیبه را متبلور می‌کنند؟ گفت: ما در مرحله‌ای از حیات طیبه فردی و در مرحله‌ای از حیات طیبه اجتماعی بحث می‌کنیم. در مورد فردی هر کسی متناسب با استعدادی که خداوند به وی داده هست عمل می‌کند و پیش می‌رود؛ برای مثال فردی استعداد اندیشه و اندیشه عمیق دارد. فردی استعداد زندگی زاهدانه دارد و کسی استعداد زندگی عرفانی دارد و با اهمیت این هست که آدم استعداد خود را بشناسد و در طبق استعداد خود در چارچوب اسلام حرکت کند. گاهی عرفان اسلامی با جهاد اسلامی گره می‌خورد و عرفان اسلامی با عرفان هندی و بودایی و گوشه‌‎نشینی و غارنشینی و فاصله از اجتماع متمایز هست و در جای خود عمل اجتماعی را هم دارد.

وی اضافه کرد: فلسفه اسلامی هم به همین ترتیب، فارابی به عنوان یک فیلسوف معروف که در عالم اسلامی شناخته می‌شود، هم تاملات فلسفی عمیقی دارد و هم کتابی با «آراء مدینه فاضله» می‌نویسد که در آن یک نظام اجتماعی که طبق عدل استوار شده هست، مدینه فاضله می‌داند که هر کسی با توجه به استعداد‌های فرهنگی و اجتماعی خود در جای خود قرار می‌گیرد و این مدل یک جامعه مدرن را برای ما با توجه به زمان خودش نشان می‌دهد. هرچند ما نباید و نمی‌توانیم طبق آنچه فارابی گفته هست متصلب شویم اما اندیشه او کلیاتی دارد که در هر جامعه باید باشد.

حیات طیبه مبتنی بر عدالت هست

اله‌بداشتی تأکید کرد: امروز هم می‌توانیم مدل مدینه فاضله که هر کسی در جای خود قرار گرفته هست را در نظر دریافت کنیم، مدل مدینه فاضله که مبتنی بر عدالت هست بر این اساس هست که هر کسی در جای خودش قرار بگیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم اضافه کرد: عدالت یعنی هر کسی در جای خود باشد، اگر یک پزشک متخصص که باید ریاست یک بیمارستان شود، مدیر یک کارخانه شود، جامعه از عدالت دور خواهد گردید و جامعه پیش نخواهد رفت. آن عدالتی که موردنظر هست ابعاد گسترده‌ای دارد و حیات طیب اجتماعی و مدینه فاضله در یک مقوله جای می‌گیرند. جامعه‌ای به حیات طیبه می‌رسد که در طراز اول عدالت اجتماعی در آن حاکم شده باشد. جامعه‌ای که در آن عدالت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، قضایی و حقوقی در آن حاکم نیست، نمی‌تواند ادعای حیات طیب داشته باشد.

مراد از حیات طیب چیست؟ آنچه جامعه را آلوده می‌کند نا عدالتی هست که ابعاد مختلفی در مرتبه قضا، فرهنگ، دانشگاه، اقتصاد دارد و ابعاد متفاوت عدل که ما برشمردیم که در حیات طیب یک اجتماع نقش محوری دارد به تصویر مقابلی دارد به عنوان نا عدالتی که جامعه را آلوده می‌کند. نا عدالتی و گناه جامعه را آلوده می‌کند و حیات طیب این هست که در جامعه گناه صورت نگیرد. گناه‌های فردی در حیات طیب فردی مؤثر هست و گناهان اجتماعی در حیات طیب اجتماعی موثر هست.

حیات طیبه مبتنی بر آزادی هست

اله‌بداشتی در جواب به این سوال که آیا حیات طیبه مبتنی بر مفهوم آزادی و یا زور هست، گفت: حیات طیبه یعنی همه امور جهان و اجتماع بشری هم در زندگی فردی و هم اجتماعی طبق اختیار شکل می‌گیرد. خداوند منان می‌فرمایند: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ؛ در حقيقت ‏خدا حال قومى را تغيير نمى‌دهد تا آنها حال خود را تغيير دهند»(رعد/ ۱۱)؛ یعنی خداوند سرنوشت هیچ جامعه‌ای را عوض شدن نمی‌دهد الا اینکه خودشان را عوض شدن دهند و این یعنی اینکه اگر جامعه‌ای می‌خواهد به حیات طیب برسد پیامبر برای آن جامعه سمت راهنمایی دارد اما سر انجام این خود مردم می باشند که اگر به پیامبر ایمان آوردند، جامعه را در بر دارنده مقتضای حیات طیبه می‌کنند، اگر مردم جامعه به پیامبر پشت کردند، مثل زیادی از جوامعی مثل طایفه هود، لوط و … که از نظر اجتماعی از پیامبر رویگردان بودند و نه از حیث فردی، خداوند این جامعه را به علت گناها‌ن‌شان از بین برد و این جوامع نه‌تنها به حیاط طیبه نرسیدند که حیات بشری را هم از دست دارند.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهر قم تأکید کرد: پیامبر اسلام(ص) یک جامعه طیب و نمونه اسلامی درست کرد، اگر چه در جامعه پیامبر یک تعداد منافق بودند اما این‌ها در کلیت جامعه تاثیر بنیادی نداشتند، این هست که روح اجتماعی برای رسیدن به حیات طیب، بسیار می‌تواند نقش‌گذار باشد و همه اینها هم طبق اختیار فردی و جمعی هست.